PRZEMIANY SACRUM. MIĘDZY «IDIOTĄ» DOSTOJEWSKIEGO A «BLASZANYM BĘBENKIEM» GÜNTERA GRASSA

K. Rytlewska

Анотація


W zakładanym porównaniu w obu przypadkach mamy do czynienia z bohaterami, którzy postrzegani są jako szaleńcy. Księcia Myszkina poznajemy przy tym najpierw jako przynajmniej do pewnego stopnia ustabilizowanego nerwowo człowieka wracającego z leczenia, a na końcu – jako znowu wracającego do szpitala dla umysłowo chorych. Bohater «Blaszanego bębenka» natomiast, ciągnąc swoją opowieść, przez cały czas znajduje się w szpitalu dla umysłowo chorych. W dziejach kultury nie tylko europejskiej szaleństwo z jednej strony postrzegane było jako występek godny kary, z drugiej – jako stan wybraństwa (szamani, czarownicy, kapłani, prorocy) pozwalający na bliski kontakt z sacrum. Na przykładzie wspomnianych dwu przypadków pokazać można ewolucję, jaka dokonuje się w reprezentowaniu tego sacrum między wiekiem XIX a końcówką XX wieku poprzez osobowość z jednej strony nieomalże świętego – łagodnego, dobrego, życzliwego ludziom i światu Myszkina, z drugiej strony – poprzez osobowość w dużej mierze złośliwą, naznaczoną swoistym demonizmem, od urodzenia podtrzymującą swoisty pakt z diabłem. Przy okazji zresztą proponowane ujęcie ujawnia, jak owo dobro reprezentowane przez Myszkina w jakimś sensie prowadzi do najstraszniejszych dramatów, gdy z kolei «szatańska» osobowość Oskara, paradoksalnie, potrafi zderzać się ze złem świata i kompromitować je.


Ключові слова


szaleństwo; świętość; przekleństwo; sacrum; profanum; dobro; zło

Повний текст:

PDF (Polski)

Посилання


Bohun M. Fiodor Dostojewski i idea upadku cywilizacji europejskiej / Michał Bohun. – Katowice : Śląsk, 1996. – 110 s.

Brzoza H. Dostojewski. Między mitem, tragedią i apokalipsą / Halina Brzoza. – Toruń : Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1995. – S. 7.

Caillois R. Człowiek i sacrum / Roger Caillois ; [przeł. Anna Tatarkiewicz i Ewa Burska]. – Warszawa : Oficyna Wydawnicza Volumen, 1995. – S. 22–32.

Dostojewski F. Idiota / Fiodor Dostojewski ; [przeł. Jerzy Jędrzejewicz]. – Warszawa : Państ. Instytut Wydawniczy, 2011. – 110 s.

Eliade M. Sacrum a profanum / Mircea Eliade ; [przeł. Bogdan Baran]. – Warszawa : Wydawnictwo Aletheia, 2008. – 178 s.

Fulop Miller R. Święty demon Rasputin i kobiety / René Fülöp Miller ; [przeł. Władysław Bernard]. – Łódź : Wydawnictwo Łódzkie, 1985. – S. 8.

Grass G. Blaszany bębenek / Günter Grass ; [przeł. Sławomir Błaut]. – Gdańsk : Polnord, 1994. – 39 s.

Klasycyzm niemiecki: życie i twórczość Goethego i Schillera ; [pod red. G. Albrechta i J. Mittenzwei]. – Warszawa : P.I.W., 1970. – 384 s.

Kosian J. Rozum a intelekt. Wokół pytania: czy Goethe był umysłem filozoficznym? / Józef Kosian // Lingua ac Communitas. – 1999. – Nr 9. – S. 156.

Kułakowska D. Dostojewski: dialektyka niewiary / Danuta Kułakowska. – Warszawa : Książka i Wiedza, 1981. – S. 185–186.

Mackiewicz S. Dostojewski / Stanisław Mackiewicz. – Bielsko-Biała : Pax, 1997. – 188 s.

Nawarecki A. Sznurki pielęgniarza. O drobnych przedmiotach i wielkich sprawach / A. Nawarecki // Günter Grass i polski Pan Kichot ; [pod red. M. Janion]. – Gdańsk : Słowo/Obraz/Terytoria, 1999. – S. 129.

Nietzsche F. Narodziny tragedii / Fryderyk Nietzsche. – Warszawa : Bibljoteka Polska, 1924. – S. 8.

Porter R. Szaleństwo. Rys historyczny / Roy Porter ; [przeł. Jan Karłowski]. – Poznań : Rebis, 2003. – 41 s.

Sieradzan J. Szaleństwo w religiach świata / Jacek Sieradzan. – Kraków : Wanda, 2005. – S. 27–28.

Światłowski Z. Günter Grass. Portret z bębenkiem i ślimakiem / Zbigniew Światłowski. – Rzeszów : Polnord, 2000. – 40 s.

Urbanowski B. Dostojewski: dramat humanizmów / Bogdan Urbanowski. – Warszawa : Alfa, 1994. – 127 s.

Wodzński C. Trans, Dostojewski, Rosja czyli o filozofowaniu siekierą / Cezary Wodziński. – Gdańsk : Słowo/Obraz/Terytoria, 2005. – 67 s.


Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.